[lang_EL]Αρχιτεκτονική[/lang_EL][lang_en] [/lang_en]

[lang_EL]Το Design & Decoration της περιοχής του Πάρνωνα εκφράζεται μέσα από την διαχρονική αρχιτεκτονική του με έναν ιδιαίτερα πλούσιο και ενδιαφέροντα τρόπο.

Από τα απλά σπίτια καθημερινής ανάγκης και την εξέλιξή τους σε αρχοντικά μέχρι τα αμυντικά πυργόσπιτα, τα κάστρα και τις καστροπολιτείες, η περιοχή κατέχει μια ξεχωριστή θέση στο χώρο της ελληνικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.
Δεμένη άρρηκτα με τις κλιματολογικές, γεωμορφολογικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της ευρύτερης περιοχής, η τοπική αρχιτεκτονική χαρακτηρίζεται από το απλό, λιτό, αυστηρό και γεωμετρικό της ύφος.
Σε ορισμένες δε περιπτώσεις παρουσιάζονται αρχιτεκτονικές επιδράσεις του ευρύτερου ελληνικού χώρου, όπως της νεοκλασσικής τάσης και της αιγαιοπελαγίτικης αρχιτεκτονικής.

Η πιο παλαιά μορφή κατοικίας στην περιοχή της Νοτιανατολική Πελοπόννησο είναι τα μονόσπιτα.
Στην απλή τους μορφή στεγάζουν ανθρώπους και ζώα σε ενιαίο χώρο. Τα καλύβια αυτά είναι χαμηλά κτίσματα, μονώροφα, λιθόκτιστα και σπάνια πλίθινα. Έχουν ξύλινη κεραμοσκέπαστη δίρριχτη κυρίως στέγη με κεραμίδια, χωμάτινο δάπεδο, λιγοστά μικρά ανοίγματα και τζάκι χωρίς καμινάδα στον άξονα της μιας στενής πλευράς. Το καλύβι μπορεί να έχει εσωτερικά δύο ή τρεις αναβαθμούς στο δάπεδο.
Τον τύπο αυτό της κατοικίας τον συναντάμε στους οικισμούς του Δήμου Σκυρίτιδας, στην περιοχή Λεωνιδίου (πλατυμέτωπα καλύβια) και στους οικισμούς των Δήμων Ζάρακα (μονόσπιτα) και Μονεμβασιάς.

Εξέλιξη του τύπου αυτού είναι τα ημίπατα κτίρια, όπου υπάρχει διαχωρισμός ανθρώπων και ζώων. Τα ζώα έχουν ιδιαίτερη είσοδο στο κατώι.
Το ανώι όπου βρίσκεται το κυρίως σπίτι, χωρίζεται σε δύο χώρους. Εξελικτικά έχουμε προσθήκες μεσοχωρισμάτων. Είναι λιθόκτιστα με πέτρα κυρίως ασβεστόλιθο ακανόνιστα κομμένο και ασβεστικονίαμα. Αρχικά οι όψεις ήταν λιτές, τα παράθυρα λιγοστά και τοποθετημένα ασύμμετρα. Στα μεγάλα σπίτια τα ανοίγματα ήταν περισσότερα και συμμετρικά βαλμένα στις όψεις.
Τον τύπο αυτό της κατοικίας τον συναντάμε στους Δήμους Σκυρίτιδας, Ζάρακα και Μονεμβασιάς.

Μεταγενέστερος τύπος κατοικίας είναι τα δίπατα σπίτια όπου υπάρχει διαφοροποίηση των λειτουργιών. Το κατώι είναι για τη στάβλιση των ζώων και για αποθηκευτικός χώρος, προσφέροντας παράλληλα τη ζεστασιά των χνώτων των ζώων στο ανώι.
Στο ισόγειο επίσης υπήρχε και το κελάρι. Σε περιπτώσεις που χρησιμοποιούσαν τους γύρω χώρους σαν στάβλους, το κατώι μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σαν κουζίνα, ενώ και το καλοκαίρι χρησίμευε σαν χώρος διαμονής, λόγω δροσιάς.
Η διαμονή των ανθρώπων γίνεται στο ανώι που αρχικά χωρίζεται σε δύο χώρους, τη σάλα και το χειμωνιάτικο.

Στα δίχωρα αυτά σπίτια αργότερα η είσοδος απομονώνεται και οι χώροι γίνονται τρεις. Στη συνέχεια ένα άλλο μεσοχώρι δημιουργεί ένα μικρό δωμάτιο, την καμαρούλα.
Ο τύπος αυτός, το δίπατο σπίτι με προθάλαμο και καμαρούλα ή Ανωγοκάτωγο μακρυνάρι είναι ο πιο διαδεδομένος στην περιοχή. Η προσπέλαση στον όροφο γίνεται με εξωτερική σκάλα που σταματά στον εξώστη της εισόδου.
Χαρακτηριστικές είναι και οι καμάρες («θόλοι») οι οποίες λειτουργούσαν και σαν κρυψώνες πολλές φορές λόγω του κενού χώρου που δημιουργούνταν μεταξύ πατώματος και καμάρας. Ο συνήθης διαχωρισμός των δωματίων έχει ως εξής:
– η εμπατή, η είσοδος, κανονικά ανατολικά
– το χειμωνιάτικο όχι κατά τον κανόνα βορινό (χώρος διαμονής το χειμώνα με το τζάκι)
– η συνήθως δυτική καμαρούλα ή κελάρι ή γκιλλέρι (μικρός χώρος αποθήκης ή και ύπνου)
– μεσημβρινά, κανονικά σε άλλα σπίτια με παράθυρα και αργότερα με μπαλκόνια, ο νοντάς ή «μουσαφίρ-οντάς» (ξενώνας) ή «σάλα» ή «πάτωμα».
Σε ορισμένες περιπτώσεις η ορθογωνική κάτοψη των κτιρίων, μετά από προσθήκες, μετατρέπεται σε σχήμα Γ.

Στην περιοχή του Λεωνιδίου η ανάγκη προστασίας από επιδρομείς οδηγεί στην δημιουργία του οχυρού πύργου, με έντονο αμυντικό χαρακτήρα.
Τα κτίρια αναπτύσσονται καθ’ ύψος και δημιουργούνται τα πυργόσπιτα. Εκεί συναντώνται ορισμένες τολμηρές ξύλινες κατασκευές όπως ξύλινα μπαλκόνια, γωνιακοί εξώστες, ξυλοκατασκευές σε εξώστες κλειστούς ή ανοιχτούς, ακόμα και ξύλινα κάγκελα στα παράθυρα.
Ο όρος αυτός διατηρήθηκε και για τα επιβλητικά αστικά σπίτια που χτίστηκαν στους πρωτοεπαναστατικούς χρόνους και ακολουθούν όλα τα στάδια της εξέλιξης της τοπικής αρχιτεκτονικής.

Στη νοτιοανατολική Λακωνία ο χρόνος φαίνεται να έχει σταματήσει στο Μεσαίωνα. Κάστρα και τείχη, παλιά αρχοντικά, στενά λιθόστρωτα δρομάκια, εκκλησιές με μισοξεφτισμένα ντουβάρια, παλιές χαμηλές καμάρες, μισογκρεμισμένες σκάλες.
Η περιοχή του Ζάρακα έχει μεσαιωνικά χωριά χτισμένα πάνω σε υψώματα, όπου σώζονται ερείπια από κάστρα, εκκλησίες και σπίτια. Φέρουν τα ίδια ονόματα με τους σημερινούς παραδοσιακούς οικισμούς, όπως Χάρακας, Ρειχιά, Γέρακας, Αϊ-Δημήτρης, Γκιότσαλι και Κυπαρίσσι

Σήμερα στον Πάρνωνα, οικισμοί όπως το Λεωνίδιο, η Καστάνιτσα, ο Πραστός, ο Πλάτανος, τα Πέρα Μέλανα, ο ορεινός Τυρός, ο Κοσμάς, το Γεράκι, οι Αγριάνοι, οι Καρυές, η Μονεμβάσια και άλλοι έχουν να επιδείξουν μια πολύ καλή εικόνα της τοπικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, έτσι όπως αυτή παγιώθηκε τον 18ο και 19ο αιώνα.
Από τα τέλη του 19ου αιώνα γίνεται προσπάθεια ανάδειξης της αρχιτεκτονικής του σπιτιού. Τα στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής εμπλουτίζονται από τον κλασσικισμό.
Ακόμα και στην Τρίπολη και τη Σπάρτη διασώζονται ορισμένα αρχοντικά που διακρίνονται για τις νεοκλασικές τους επιδράσεις.[/lang_EL]